ضوابط و سرانه های مورد استفاده در طراحی مهد کودک

فضای مهد کودک باید با نوع فعالیت های کودکان در گروههای سنی مختلف سازگار باشد.

فعالیت های اصلی کودک در مراکز پیش دبستانی «خوابیدن»، «غذا خوردن» ، «بازی کردن» است. ابتدا فعالیت او فقط خوابیدن است و تنها وقفه های کوتاهی برای غذا خوردن وجود دارد. به تدریج همراه با رشد کودک نیاز او به خوابیدن کاهش می یابد، تعداد دفعات غذا خوردن کمتر و وقت بازی اضافه می شود، تا زمانی که آموزش رسمی آغاز می گردد.

طراحی فضاهای داخلی حاوی ضوابط طراحی قسمت های اصلی شامل بخش اداری، بخش های کودکان، فضاهای مشترک، فضاهای خدماتی و تاسیساتی و تجهیزات مهد کودک است.

در طراحی مهد کودک باید به مواردی که در ذیل می آید توجه نمود:

1- اندازه های بدن کودک

اندازه های بدن کودک در سنین مختلف برای تصمیم گیری در مورد ابعاد و ارتفاع وسایل مورد استفاده آنها ضروری است. مهمترین اندازه ، قد ایستاده کودک است.


از این اندازه می توان اکثر اندازه های دیگر بدن را که برای طراحی فضا و تجهیزات لازم است، نتیجه گرفت.


جدول (1) قد کودکان 0-6 سال ایرانی را ، که در این ضوابط ملاک عمل قرار گرفته است، نشان می دهد.

قد- سانتیمتر

سن به ماه

60
5-0
70
11-6
79
23-12
88
35-24
96
47-36
103
59-48

109
71-60
اندازه گیری ابعاد بدن انسان به منظور طراحی فضا و تجهیزات به دو دسته تقسیم می شود:


الف) بشر سنجی در حالت ساکن


ب) بشر سنجی در حالت حرکت


جدول (2) نشان دهنده ضریب ابعاد بدن کودک نسبت به قد ایستاده او ، در حالت ساکن است.


ضریب نسبت به قد ایستاده


حالت حرکت


1


قد ایستاده


15/1


حداکثر دسترسی به بالا


96/0


ارتفاع دید


63/0


ارتفاع آرنج


25/0


پهنای شانه ها


02/1


دست های باز شده به طرفین


78/0


ارتفاع نشسته


70/0


ارتفاع دید در حالت نشسته

2- ضریب اندازه های تجهیزات نسبت به قد ایستاده کودک


جدول(3) نشان دهنده ضرایب اندازه های تجهیزات نسبت به قد ایستاده کودک است.


ضریب


تجهیزات


15/1


بالاترین دسترسی به تخته


44/0


پایین ترین دسترسی به تخته


90/0


بالا ترین ارتفاع مناسب برای قفسه


23/0


پایین ترین ارتفاع مناسب برای تخته


23/0


عمق قفسه


20/1


بالاترین دسترسی به قفسه


53/0


پایین ترین دسترسی به قفسه


63/0


ارتفاع دستگیره در


75/0


ارتفاع لبه پایین آینه


80/0


ارتفاع کلید برق


1


ارتفاع قلاب رخت آویز


50/0


ارتفاع بالای دستشویی

3- درب ها


1- 3- محل دربها و فاصله آنها از هم باید به نحوی باشد که خطر آفرین نباشد


2-3- در فضاهای مربوط به کودکان نباید از درهای شیشه ای استفاده شود.


3-3- در مواردی که وجود درهای شفاف ضروری است، باید از مصالح شفاف ایمن استفاده شود. محل درها نیز باید کاملا قابل دید باشد.


4-3- محل در هارا نباید نزدیک بخش های انتهایی یا ابتدایی پلکان در نظر گرفت.


5-3- در های لولایی نباید به سمت مکانهای پررفت و آمد و یا فضاهایی که اثاث ثابت و مبلمان در آنها قرار گرفته است باز شوند.


6-3- از درهای بادبزنی نباید استفاده شود.


7-3- در ورودی اصلی ساختمان نباید مستقیما رو به مسیرهای عبور وسیله نقلیه قرار گیرد. در شرایط غیر قابل اجتناب باید برای جدا کردن فضای ورودی و مسیر حرکت وسایل نقلیه، طرح مناسبی در نظز گرفته شود.(شکل 1)


8-3- ارتفاع محل نصب دستگیره در باید 60 سانتیمتر در نظر گرفته شود.


9-3- لبه دستگیره های اهرمی نباید بیش از 3/0 سانتیمتر با سطح در فاصله داشته باشد تا از گیر کردن لبه آستین به دستگیره در جلوگیری گردد.(شکل 2)


10-3- هیچ یک از اجزای دستگیره ها نباید از لبه در کمتر از 5/7 سانتیمتر فاصله داشته باشد، تا حرکت دست به راحتی مقدور باشد(شکل 3)


11-3- در صورت استفاده از درهای قفل دار، قفل آنهال باید به گونه ای باشد که در شرایط اضطراری به راحتی باز شوند.


4- پنجره


1-4- حداقل ابعاد پنجره در طبقه همکف باید 70*50 و حداکثر ارتفاع کف پنجره از کف تمام شده داخلی باید 60 سانتیمتر در نظر گرفته شود.


2-4- پنجره های رو به گذر عمومی ، واقع در طبقه همکف باید دارای شیشه های مات باشند.


3-4- پنجره ها باید از داخل دارای شبکه محافظ بوده و از خارج توری داشته باشد.

- تجهیزات مهد کودک


1-5- الزامات عمومی


1- اندازه تجهیزات مورد استفاده کودکان باید متناسب با ابعاد بدن آنها باشد.


2- پایه های صندلی و میز نباید از محدوده سطح آنها فراتر رود.


3- از میز و صندلی سه پایه نباید استفاده شود.


4- طراحی و تجهیز فضا و عناصر آن باید به گونه ای باشد که از ایجاد گوشه ها و زوایای تیز و برنده ، بخصوص در ارتفاع سر اجتناب شود.(شکل4)


5- فاصله های دو سطح درهای کشویی کمد ها نباید به اندازه ای باشد که انگشت کودک بین آنها گیر کند.


6- بخاری ها و وسایل حرارتی باید دارای حفاظ باشند.


2-5- ضوابط تجهیزات


1- ارتفاع قلاب رخت آویز باید 100 سانتیمتر در نظر گرفته شود.(شکل 5)


2- ارتفاع میز برای استفاده در حالت ایستاده باید 53 سانتیمتر باشد.(شکل6)


3- بالاترین ارتفاع مناسب دسترسی برای قفسه ها 90 سانتیمتر و پایین ترین ارتفاع 20 سانتیمتر است(شکل 7)


4- ارتفاع لبه بالای کاسه دستشویی باید 50 سانتیمتر در نظرگرفته شود.(شکل 8)


5- ارتفاع لبه پایین آینه دستشویی باید 75 سانتیمتر باشد(شکل 9)


6- ارتفاع میز برای استفاده در حالت نشسته باید 42 سانتیمتر و اندازه سطح آن حد اقل 55*50 سانتیمتر باشد(شکل 10)


7- ارتفاع نشیمنگاه صندلی باید 25،عمق آن24، و پهنای آن 25 سانتیمتر در نظر گرفته شود.(شکلهای 11 و 12)


8- پارک بازی کودک باید به ابعاد 100*65 سانتیمتر و ارتفاع آن با نرده 115 سانتیمتر باشد(شکل 13)


6- توصیه ها


1-6 در اتاق آموزش بهتر است کودکان در اطراف یک میزمستقر شوند(شکل14)


2-6 تقسیمات داخلی فضاها بهتر است با استفاده از قفسه های کوتاه انجام پذیرد تا کودکان امکان دید به فعالیتهای مختلف را داشته باشند.(شکل 15)


3-6 قفسه نمایش کتاب بهتر است با ارتفاع مناسب برای کودکان(60 سانتیمتر) در نظر گرفته شود.


4-6 درهای کمد بهتر است به صورت کشویی باز شوند.

7- ضوابط طراحی فضای باز و محوطه


1-7 الزامات عمومی


1- پوشش محوطه باید از موادی مانند شن، براده های چوب، ماسه، چمن و خرده های لاستیک که حالت ارتجاعی دارند باشد.


2- در محوطه نباید از درختان صمغ دار ، گیاهان تیغ دار، حساسیت زا، سمی و و یا آفت پذیر باشد.


3- مسیر های حرکت را باید با فاصله مناسب از دیوارهای بنا ایجاد کرد و از قرار دادن آنها در مجاورت در و پنجره پرهیز نمود، تا از برخورد آنها با کودکان اجتناب شود.(شکل16)


4- برای اختلاف سطح های کم، در حدود یک پله باید از رامپ به طول حداقل یک متر استفاده شود.(شکل 17)


5- با ایجاد تفاوت در رنگ، مصالح کف، نور پردازی و یا طولانی تر کردن دست انداز باید توجه کودک را به پله جلب کرد.(شکل 18)


6- در سطح تمام شده وسایل بازی، نباید لبه های تیز فلزی یا تراشه های چوب وجود داشته باشد.


2-7 طراحی زمین بازی


تعداد کودکان دارای 30 تا 50 درصد فضای باز باشد. برای تعداد بیشتر کودکان ، فضای باز بیشتری مورد نیاز است.


4- حد اقل ارتفاع حصار محوطه باید 120 سانتیمتر در نظر گرفته شود و فاصله عناصر افقی نرده حد اقل 75 سانتیمتر در نظر گرفته شود تا امکان بالا رفتن کودکان از آن به وجود نیاید.(شکل19)


5- در طراحی زمین بازی ، باید مکانهای مناسبی برای نشستن وجود داشته باشد. عناصر محوطه باید متناسب با ابعاد بدن کودک در نظر گرفته شود.(شکل 20)

3-7- وسایل بازی


1- چرخ و فلک


حداقل زمین مورد نیاز برای چرخ و فلک و حریم ایمنی آن دایره ای به شعاع 300 سانتیمتر است(شکل 21)


2- سرسره


حداقل زمین مورد نیاز برای سرسره و حریم آن 750*245 سانتیمتر است.


(شکل 22)


3- تاب


الف) حداقل مساحت لازم برای تاب و فاصله ایمنی آن 620*510 سانتیمتر است.


ب) فاصله ایمنی از محور عمودی تاب در جهت حرکت، باید حداقل به میزان 866/0 ارتفاع آویز تاب به اضافه 175 سانتیمتر در نظر گرفته شود.(شکل 23)


4- بالارونده


الف)حداقل مساحت لازم برای بالارونده 670*285 سانتیمتر است.


ب) فاصله ایمنی از بالارونده ها از هر طرف حداقل 120 سانتیمتر است.


(شکل 24)


5- گیاهان مختلف می توانند به نحوی انتخاب گردند تا شرایط لازم برای آموزش کودکان در مورد فصول ، رنگها، حشرات ، گلها و ... به وجود آید.(جدول 4)



شکل


کار برد


رنگ برگ پاییز


ارتفاع-متر


قطر-متر


گونه



سایه


ارغوانی یا زرد


30


12تا16


افرا

جلب پرندگان
زرد، خرمایی
15
6تا8
بلوط
شکوفه، میوهخرمایی
10
8
سیب
سایه
15
10تا15
بید مجنون
برگ پایدار
سبز
35

15تا20


کاج سیاه




برگ پایدار


سبز


8تا12


8


بلوط کوچک



دانه


خرمایی


8تا10


8


ماگئولیاطراحی اتاق کودک می بایست با روحیه کودکان در تطبیق باشد و باید طوری طراحی شود که تا مدرسه رفتن کوک مورد استفاده قرار گیرد از این رو در طراحی فضاهای کودکان , شناخت کودک اهمیتی خاص می یابد.و از آنجائی که کودکان دنیای تخیلی خاص خویش را دارند , بسیاری از آنان در سنین زیر ۷ سال , دنیا را آنطور که باید باشد مجسم می کنند , نه انگونه که هست.و همین امر باعث میشود محیط کودکان آن فضائی نباشد که معمار بدون شناخت , آن را طراحی می کند.آنچنان که وقتی معماری بر نمود های سنتی زندگی از طریق تفاوتهای مفهومی تاثیر می گذارد , بر خوردهایی مطرح می شود که قبل از آن بطور کامل پنهان بودند و این چنین است که آشکار و هویدا می شوند.شکل کلی فضای معماری کودکان از عناصری منحصر بفرد , برجسته و آنچه بر انگیزنده احساسات وی است , سرچشمه می گیرد.اشکال خالص هندسی رفتار ادراکی کودک را مورد توجه قرار می دهند و اجازه نمی دهند تا مفاهیم گوناگون در جزئیات تصوری کودکانه مدفون بماند.نقاشیهای کودکان نشان میدهد که کودکان در تصوراتشان , فضا را چگونه می بینند.آنها بطور دقیق و کامل , ( بعنوان کاربر ) فضا را قبول کرده و آن را با جزئیات در ترسیماتشان بیان می کنند , که خود مایه تعجب است.کودکان معمولآ دوست دارند در مورد اینکه کهاتاقشان چگونه دیده میشود , بحث کنند.آنها اظهارات مهمی می نمایندو نظراتی در باره رنگ اتاق و دیوارها و مبلمان مناسب خود را بیان می کنند و میخواهند در مورد آنها تصمیم پذیری شود.بدینگونه کودکان فرضیه طراحان را قطعی خواهند کرد.این فرضیه اساس طراحی خواهد بود که تصور کودکانه , اشکال معماری و شاخص مخصوص به خود را بر می انگیزد , مثل آنچه که , اینگونه توسط کودک بیان می شود : شبیه به ماهی است , سر و چشم دارد , مثل قایق است اما بدون پارو.اتاق کودک قلمروئی مخصوص به آنان است.آنجا برای آنان همچون جهان بزرگ تصور می شود.آنان در آنجا به موسیقی گوش فرا می دهند , بازی می کنند , در رویاهای خود فرو می روند , کتاب می خوانند و...... از این رو کودک هواره در حال جنبش و جنبیدن است و دوست دارد کنجکاوی و کاوش را همراه با بازی در دنیای خود انجام دهد , بنابراین محیط اطرافش باید مطابق با فعل و انفعال درون کودک باشد و حواس و حس کنجکاوی او را بر انگیزد. از این رو بهترین فضا ها جهت کودکان می بایست , رنگارنگ , جاذب , پر مشغله و منظم , پر نشات ولی با این حال آرامش بخش و در عین حال بی خطر باشد.نائل گشتن بدانها تنها بوسیله برنامه ریزی دقیق میسر خواهد بود. از این رو با مد نظر گرفتن المان های زیر خواهیم توانست در ایجاد محیطی مناسب و متناسب با حال و هوای آنان و هر آنچه در رشد و تعالی آنان تاثیر گذار است , فائق گردیم. 1.مشورت : با کودک خود صبحت کنید.و فعالیتهای مورد علاقه او را بیابید و توجه نمائید او از چه چیزهائی لذت می برد.ازصفات منحصر بفرداو به دقت مطلع شوید.و بیابید که دوست دارد محیطش چگونه آراسته شود.کودکان باید کمک کنند تا محیط خود را بیا فرینند , بدین کونه آنها یاد می گیرند , مسئولیت پذیر بوده و برای بثمر رساندن کیفیت استعداد و جودی خود کوشش نمایند. 2.قیاس و مبلمان : طراحی فضا ی منطبق با شرایط کودکان به طور قطع بستگی به شناخت کافی از ویژگی های رشد آنان دارد.خصوصیات جسمی و روانی کودکان در مراحل مختلف رشد , اساس برنامه ریزی فضا و طراحی برای آنان است.اندازه میز و صندلی , کمد های اسباب بازی و نیز ارتفاع مناسب دستگیره درها , دستشوئی ها , شیر ها و .. ضروری است.اگر فضا و عناصر آن متناسب با اندازه های کودکان باشد , آن ها به سادگی می توانند از فضا ها و وسایل مربوط به خود استفاده کنند.قطعات متنوع مبلمان , نیمکت , میز و صندلی , تابلوها , قفسه ها و غیرهای که با مقیاس و در حد و اندازه آنان ساخته می شود , اغلب برای هر بازی شکل ویژه ای بخود می گیرند. 3.تقسیمات فضا : اتاق کودک باید به طریقی چند منظوره طراحی شود و از آنجائی که کودکان از اتاقشان برای بسیاری از فعالیتها در کنار استراحت و خواب استفاده می کنند , تقسیمات و قلمرو های خاص و مشخص خود را طلب می کند. از قبیل فضائی برای مطالعه و بازیهای مهیج و همچنین فضائی برای سرگرمی.فضای بازی باید در کنار فضای خواب و استراحت کودک و در ارتباط مناسب با آن طراحی شود .تجهیزات مورد نیاز در فضای بازی شامل :قفسه و صندلی , پارک کودک و .... است. 4.محدودیت ها : کودک در این مرحله کنجکاو و بی باک است.تا آنجائیکه آنها هیچگونه اطلاعی از خطر ندارند.از این رو با ایجاد قفسه ها نه تنها اشیا ئی مانند بطری و دارودر ارتفاعی مناسب و بدور از دست کودک در امان است بلکه محیط نیز نظمی دوچندان می یابد. 5.رنگ: رنگهای روشن به چشم بچه ها با شکوه هستند.برای دیوارها از کاغذ دیواری رنگی و یا رنگ شاد استفاده کنید.و رنگ و بافت را به آنها اضافه نمائید.میتوانیم حریم ها و همچنین لبه های دیوار را مشخص و بر جسته نمائیم.و ابر ها و ستارگان را بر سقف اضافه نمائیم.کودکان رنگهای تابناک و درخشنده را دوست دارند.اما شما میتوانید با به کار بردن رنگهای شاد و تابناک در روی هر دیوارمحدوهای رنگی را نیز معین کنید.رنگهای شاد و شفاف و آزاد , تصور کودکانه را بر می انگیزند و آنان را به آفرینش و خلاقیت را تشویق می کنند.همچنین پیدایش یا ظهور دیوارهای روشن از قبیل استفاده ازکارکترهای کارتونی و مانند آن در دیوارهای اتاق های کوچک می تواند بسیار مفید باشد. 6.روشنائی : فضاهائی با نور طبیعی و شفاف اثر مثبت بر کودکان دارند.بعبارت دیگر اتاق های تاریک با نور مصنوعی و نامناسب اثر منفی در پی خواهند داشت.از این روگزیدن نحوه و میزان روشنائی در اتاق کودک اهمیتی بس مهم را ایفا مینماید و تاثیر مهمی در خواندن و نوشتن و ایجاد آرامش و تمرکز آنان دارد.نور مناسب فضا را جهت محیطی آرام و مناسب جهت مطالعه محصور می نماید.بررسی تاثیر میزان نور در شب نیز در روحیه آنان حائز اهمیت است. 7.پنجره ها : پنجره و جهت آن در اتاق کودک اهمیتی ویژه دارد.از طریق آن نور شمالی به داخل می تابد و شادابی و سحرخیزی را به بار می آورد. کودکان پنجره هایی را که در تقابل و مرتبه چشمانش است را بیشتر دوست میدارد , بطوریکه ایشان مجبور نیستند برای نگاه کردن به خارج قد بکشند.از سوی دیگر کودکان از میان پنجره ها حرکت خورشید را دنبال می کنند تا زمانیکه به محل مشخصی برسد و غروب کند , فعالیت های خود را خاتمه می دهند. در گرداگرد این عناصر کودکان بازی می کنند و از این طریق از تصوراتشان بهره می برند تا دنیای خودشان را بیافرینند.از این رو با ایجاد کنش و واکنش و ایجاد کنجکاوی خواهیم توانست کودک خود را به فکر فرو بریم .ایجاد کنش دنیای جدیدی را بر روی کودک خواهد گشود.و او را در شناخت هر چه بیشتر پیرامون و دنیای پر رمز و راز خود تشویق خواهد نمود. آنچنانکه که معماری و عناصرشبرانگیزنده نیروی حرکتی و تشویقی خواهند بود و آن هنگامدیگر پایانی بر این باور نخواهد بود